Historia da Guardia Civil no mundo

Guardia Civil en Cuba 1891A comprensión da historia da proxección internacional da Garda Civil require entender o contexto histórico xeopolítico no que esta foi creada. No comezo do século XIX enmárcanse as guerras napoleónicas, onde as colonias eran frecuente moeda de cambio nos tratados de paz entre as nacións participantes nas contendas.

A creación da Garda Civil en 1844 tivo como obxecto afrontar os problemas peninsulares, pero non tardaría moito en facerse cargo, tamén dentro das súas funcións, de misións no resto dos territorios coloniais. Apenas transcorreran tres anos dende a formación da Garda Civil cando esta desempeña a súa primeira "misión internacional": en 1847, un Portugal en guerra civil e coa necesidade de pacificar o norte do país, solicita a axuda de España e o Reino Unido. Unha unidade de Cabalaría da Garda Civil encargaríase de patrullar e garantir a seguridade cidadá na cidade de Oporto.

Nun ámbito político no que a metrópole practicamente non coñeceu períodos de estabilidade para poder exercer unha política exterior consistente, España mantivo mal que ben os restos do Imperio, ata que os movementos independentistas incluíron o factor internacional.

A Garda Civil comeza o seu despregamento extrapeninsular a finais do século XIX, chegando a ter despregados, soamente en Cuba, 5280 efectivos xa en 1895. Na devandita illa, en outubro de 1896, tivo lugar a defensa do posto de Dores por parte de once gardas civís, ao mando accidental do garda civil Santa Eulalia que, malia as propostas de mellora realizadas ás forzas rebeldes e tras as súas posteriores ameazas, houbo de enfrontarse a máis de 300 insurrectos comandados por Moreno Rojas.

Ante a solicitude de rendición da gornición, a resposta de Santa Eulalia foi:

"Coñecedor da súa atenta carta debo manifestar que son moi español e sobre todo pertenzo á Benemérita Garda Civil... prefiro mil veces a morte que eu serlle traidor á miña patria... Viva España! Viva o noso Rei! Viva a Garda Civil!... Aquí estamos dispostos a morrer, veñan cando gusten a tomar o pobo, para que se leven o seu merecido... ".

Enfrontado a tan gallarda determinación do posto, o insurrecto contestou:

“Rógolle a vostede dispense; dende hoxe como defensores dunha idea, seremos inimigos, pero no tocante á nosa personalidade, pode contar vostede cun bo amigo e servidor... ".

Dous anos despois, baixo a dirección do xeneral Weyler, a Garda Civil acometería o papel de antinsurxencia na illa.

Finalmente, España debeu ceder os seus últimos territorios: Cuba, Filipinas, Puerto Rico. O resto (as Illas Marshall, as Gilbert, Micronesia, Palaos...) sería vendido ou cedido en 1899.

A reforma da Benemérita de 1898 pretendeu ampliar a súa capacidade operativa, que se viu condicionada polo refluxo de persoal que implicou a perda das colonias; a Garda Civil Ultramarina tivo que repregar o seu equipo despregado no exterior.

Misiones internacionales

Neste período histórico a Garda Civil estaba comprometida en determinadas accións fóra do territorio peninsular que non eran senón misións nos dominios nacionais de ultramar, accións que, superada a etapa colonial, converteríanse realmente en misións internacionais dende o punto de vista actual.

En 1926 creárase un terzo africano debido á crecente presión da resistencia das cabilas marroquís, que levara consigo o conseguinte incremento de efectivos tanto policiais coma militares. No xa "Protectorado español", a Garda Civil exercería funcións de policía militar e contrainsurxencia.

No contexto da descolonización España, como antiga metrópole, non podía deixar de asistir ás súas outrora colonias para dotalas de estruturas administrativas capaces de garantir unha estabilidade institucional nos Estados resultantes. Así, podemos ver a Garda Civil, prestar asistencia internacional no ámbito das súas funcións nos seguintes casos:

  • El Salvador; anos 1867 e 1912. Apoiando e asesorando o intento de creación dun corpo policial a imaxe do español. Misión da que se encargaría o capitán Martín Garrido que "resultaría fundamental no proceso de instauración do modelo da Garda Civil en Iberoamérica". Sentaría as bases polas que se rexerían ulteriores proxectos en distintos países.
  • Perú; anos 1855 e 1921. Onde se produce a creación do corpo de xendarmaría cun regulamento inspirado "nos severos postulados da Garda Civil española". En 1921 un Tenente Coronel, tres oficiais e un suboficial chegan en misión de asesoramento que dá lugar á creación de tres corpos policiais: Garda Civil peruana, Corpo de Seguridade ou de Orde Pública e Corpo de Investigación e Vixilancia; cunha escola común dirixida polos mandos españois a cuxa entrada se colocou un rótulo no que se lía "a honra é a miña divisa, como na nai patria". No momento da inauguración en representación da colonia española acode o Presidente do Casino Español.
  • Guatemala; anos 1894 e 1960. No primeiro ano prodúcese a solicitude por parte do Goberno guatemalteco que non chega a materializarse. En 1912 dous capitáns e un sarxento asesoran en misión internacional para formar a Garda Nacional. Con posterioridade, un comandante e dous capitáns intervirían na aprobación da lei orgánica da Garda Nacional en 1924. Nos sesenta volveríanse enviar a membros do corpo de oficiais para misións de asesoramento e apoio.
  • Outros; dentro dunha lista que podería alongarse ad infinitum podemos citar os casos de Colombia en 1902, 1916 e 1919 onde se intenta crear un corpo policial a imaxe da Garda Civil. O propio pode dicirse de Costa Rica en 1920 e Venezuela entre 1936 e 1940.

 

Hai que destacar que a acción exterior da Garda Civil non se trataba simplemente dunha relación clientelar coas ex colonias. Por exemplo, en 1934, os gobernos de Alemaña e de Francia consideraron a nivel oficial a posibilidade de que a Garda Civil española garantise o dereito á liberdade de voto e o mantemento da orde pública no plebiscito organizado pola Sociedade de Nacións para resolver a cuestión do Sarre, pois " [...] hoxe por hoxe, a única xendarmaría que existe no mundo que une a unha executoria limpa, austera, digna, exemplar e humana, é a Garda Civil española. Nela, na súa actuación para asegurar a pureza deste plebiscito a que ha de ser sometida a zona netamente xermana, reside a confianza do pobo alemán". Non obstante, razóns de política interna do noso país (a Revolución de Asturias) fixeron desistir o Goberno de aceptar finalmente ese requirimento (neses anos os efectivos da Garda Civil sumaban 25.000 homes).

Outro exemplo de misión internacional foi a participación de membros do Corpo na División Azul en Rusia (1942). Ao principio, a súa entidade foi dunha Sección (52 homes), acompañando a marcha da División durante máis de 3.000 Km. regulando o tráfico durante os seus desprazamentos e campamentos, así como mantendo a orde e disciplinas internas. Non obstante, tras o período de instrución en Baviera, xa en Rusia, ao ir prolongándose a campaña, foi preciso ampliar o seu número ata 320 homes, articulándose en dúas Agrupacións, exercendo misións propias de policía militar, tales como:

  • Control da circulación rodada ou hipomóbil.
  • Auxilio a soldados desorientados en busca da localización das súas unidades.
  • Vixilancia de sospeitosos tanto soldados propios como persoal civil da zona.
  • Escolta a expedicións que por diversos motivos regresaban a España.

Aínda que non eran as súas misións específicas, foron empregados puntualmente para combater como forza de infantaría, tal e como aconteceu na posición de Schewelewo; ou para a limpeza de francotiradores na zona de Bosnia.

A cada vez máis activa presenza de España nos foros internacionais veu traducíndose progresivamente tanto en maiores cotas de participación como de responsabilidade, sendo a área da paz e a seguridade mundiais unha das máis importantes. De feito os continuos acordos e compromisos contraídos polo noso país no seo da ONU, a OTAN, a UE, laUEO, a OSCE, etc., constitúen probas evidentes diso. Novamente a dual natureza da Garda Civil -militar e policial- contribuíu moi positivamente á súa expresa designación para participar na maioría de cantas misións e operacións multinacionais relacionadas coa estabilidade ou mantemento da paz -nas súas múltiples facetas e lideradas principalmente pola ONU.

Os anos noventa van supoñer para a Institución unha eclosión na participación en misións de todo tipo no ámbito internacional, que lle van permitir asomarse a ese mundo, demostrar as súas capacidades, cooperar coas organizacións internacionais máis representativas e, en suma, facer coñecer o seu nome e características.