A Fundación

Así, o 28 de marzo de 1844, prodúcese o momento histórico da creación oficial da Garda Civil cando, por Real Decreto, se crea un "corpo especial de forza armada de Infantaría e Cabalaría", baixo a dependencia do Ministerio da Gobernación e con "a denominación de Gardas Civís". Aos efectos de organizar esta nova forza comisiónase ao mariscal de campo D. Francisco Javier Girón e Ezpeleta, II Duque de Ahumada.

O reto que se lle formula ao Duque de Ahumada é poñer en marcha unha institución que, caracterizada pola súa eficiencia e en termos do Real Decreto, destínese "... a protexer eficazmente as persoas e as propiedades". Para iso, propón que a Garda Civil sexa unha organización baseada na calidade polo que recomenda cubrir o equipo paulatina e selectivamente para garantir a excelencia do persoal. Súa é a seguinte cita: "servirán máis e ofrecerán máis garantías de orde cinco mil homes bos que quince mil, non malos, senón medianos que fosen. "

Duque de Ahumada

En consonancia con iso, o 20 de abril de 1844, o Duque de Ahumada elabora un informe determinante, de cuxa aceptación facía depender a súa vinculación ao proxecto, e no que ademais do anterior, suxire cambios organizativos e avoga por unha maior remuneración dos novos gardas posto que esta debería estar en consonancia coas responsabilidades que se lles ían asignar. Aínda con todo, manifestando unha capacidade organizativa excepcional, a proposta significaba unha redución importante do gasto inicialmente presupostado. O informe provocou a derrogación inmediata do decreto anterior, que nin sequera entrou en vigor, para dar lugar ao definitivo Real Decreto do 13 de maio, presentado polo Presidente de Goberno e Ministro da Guerra, D. Ramón María Narváez, auténtico decreto fundacional da Garda Civil.

Etimoloxicamente o termo 'garda' vén do gótico wardja, e logo do Antigo Alemán warten que significa vixiar ou gardar. A palabra 'civil' procede do latín civilis ou cidadán. Os antecedentes da Garda Civil poden rastrexarse na Santa Irmandade de Toledo, s. XIII, coa que se pretende limpar de delincuentes os Montes de Toledo e nas de Talavera e Vila Real. En Cataluña foron o somatén e os miqueletes. En Aragón, os gardas do reino. En Valencia, os miñones e os escopeteros en Andalucía.

A organización do novo organismo farao depender "do Ministerio da Guerra no concernente á súa organización, persoal, disciplina, material e percibo dos seus haberes, e do Ministerio da Gobernación no relativo ao seu servizo peculiar e o seu movemento”. Inicialmente compoñerase de 14 xefes, 232 oficiais e 5769 gardas repartidos en 14 Terzos, recuperando deste modo un termo de gran tradición e prestixio na historia militar española pois fai referencia a unidades selectas do Exército na época dos Austrias. En cada un destes Terzos encadraríase un número variable de Compañías de Infantaría e un Escuadrón (ou Sección independente) de Cabalaría.

No verán de 1844 iniciouse o recrutamento dos primeiros aspirantes, moi superiores en número ás prazas ofertadas, no que foi unha moi rigorosa selección que había de complementarse cunha instrución minuciosa e esixente dos novos gardas nas instalacións do Exército de Madrid, en Leganés e Vicálvaro.

O mesmo verán e ante os futuros oficiais, o Duque de Ahumada pronunciou un discurso enérxico no que presentou unha longa lista de obrigas, sacrificios e deberes deixando en segundo plano as retribucións e as recompensas, negando ao Corpo militancia política de calquera tipo. O esencial era que a Garda Civil servise a España e os españois independentemente da forma política que o país quixese adoptar.

O 1 de setembro de 1844, día da designación do Duque de Ahumada como Inspector Xeral da Garda Civil, tivo lugar a presentación oficial do Corpo cunha parada militar ante as autoridades onde mil oitocentos setenta gardas desfilaron organizados nas súas compañías e escuadróns facendo gala de marcialidade e mostrando unha nova uniformidade na que era nota distintiva un orixinal sombreiro de tres picos de orixe francesa: o tricornio, que co tempo se convertería nun dos símbolos representativos da Garda Civil e do noso país.

O 9 de outubro de 1844 aprobábase o Regulamento para o Servizo da Garda Civil, establecendo as obrigas e facultades da Garda Civil, a súa dependencia orgánica, vinculada no referido ao seu servizo peculiar ao Ministerio da Gobernación, e o obxecto primordial da Institución: "a conservación da orde pública, a protección das persoas e as propiedades (...) e o auxilio que reclame a execución das leis".

O Regulamento Militar da Garda Civil aprobado o 15 de outubro, é elaborado polo Ministerio da Guerra baixo a éxida do Duque de Ahumada e é polo tanto máis conforme coa súa doutrina e carácter. Determina a organización conforme a criterios castrenses, os ascensos, dependencia, obrigas, disciplina e estatuto do persoal do Corpo.

Para culminar o proceso faltaba unha filosofía de servizo que servise de ponte e xuntase ambos os dous regulamentos e que distinguise a Garda Civil dos corpos policiais anteriores ou paralelos. Xorde así o 20 de decembro de 1845, da propia man do Duque de Ahumada, un documento que constitúe o auténtico código moral da Institución: a "Cartilla do Garda Civil" que sintetiza os regulamentos anteriores e que, con algunha modificación, compón o actual Regulamento para o Servizo da Garda Civil.

Ao longo do seu articulado, a "Cartilla" establece a doutrina do Corpo; un código deontolóxico que pretende dotar ao persoal dun alto concepto moral, do sentido da honradez e da seriedade no servizo e que está presidido polo seu artigo máis famoso onde se le: "a honra é a principal divisa do garda civil; debe, por conseguinte, conservalo sen mancha. Unha vez perdido, non se recobra xamais". Institúe a idea da proporcionalidade da resposta dos axentes e crea a figura do Comandante de Posto que ten especial reflexo na cartilla e que se converterá no mando máis visible no marco rural español.

O 10 de outubro, aniversario da raíña Isabel II e, con ocasión da constitución das Cortes Xerais, a recén creada Garda Civil realiza o seu primeiro servizo consistente en cubrir a carreira da comitiva da raíña dende o Palacio ata as Cortes.